X
تبلیغات
مدیریت علمی علف های هرز - روش هاي مبارزه باعلف هاي هرز
 
 
 
مدیریت علمی علف های هرز

روش هاي مبارزه باعلف هاي هرز

نویسنده : علی بابایی | تاریخ : 2:27 - جمعه بیست و هفتم آبان 1390

- پيشگيري "Prevention" :‌ يعني ممانعت از ورود يك علف هرز به داخل منطقه ي غير آلوده كه در درجه ي اول رعايت بهداشت زراعي در حد مطلوب مورد نظر است . وقتي عمليات زراعي در مزرعه اي كه علف هرز ندارد شروع مي شود بايد از ورود و گسترش علف هاي هرز جديد جلوگيري شود .

- روش هاي پيشگيري : به منظور جلوگيري از آلودگي هاي اوليه راه هايي توصيه شده است كه هدف از آنها ممانعت از توسعه ي علف هاي هرز بوسيله ي بذر يا اندام هاي رويشي است .

الف ) استفاده از بذر سالم و بوجاري شده كه عاري از بذر علف هاي هرز باشد .

ب) استفاده از كودحيواني پوسيده ( بذر بسياري از علف هاي هرز مشكل آفرين ممكن است همراه با دانه هايي كه براي تغذيه ي طيور خريداري شده اند وارد مزرعه گردند . )‌

ج) جلوگيري از به گل نشستن علف هاي هرز ( هدف آنست كه از توليد بذر علف هاي هرز موجود جلوگيري شود .)‌

د) تميز كردن جوي هاي آبياري : در اطراف جويها و كانال هاي آبياري بدليل وجود رطوبت فراوان علف هاي هرز بسياري روييده مي شود ؛ اين كانال ها براحتي مي توانند منبع عظيمي براي گسترش علف هاي هرز به داخل مزرعه باشند .

هـ) تميز كردن ماشين آلات و ادوات كشاورزي : قبل از شروع عمليات با ادوات و ماشين هاي كشاورزي براي اجتناب از آلوده شدن مزارع غير آلوده بايد همه قسمت هايي را كه احتمال وجود بذر در آن ها هست تميز كرد .


2- ريشه كن كردن "Eradication" : يا نابودي علف هاي هرز عبارتست از حذف كامل همه ي بوته ها و قسمت هاي زنده مثل ريزوم ها ، ساقه ها و غده هاي علف هاي هرز از يك منطقه . در صورتي كه آلودگي مزرعه به علف هاي هرز در سطح كمي باشد و زمان كوتاهي از پا گرفتن آن گذشته باشد ، امكان موفقيت در ريشه كني زيادتر است ولي در صورتي كه مزرعه آلوده باشد ، روش هايي كه به كمك آن بتوان بذر هاي مدفون شده در خاك را كه ساليان دراز مي توانند زنده بمانند از بين برد وجود ندارد . معمولا براي مبارزه با عوامل زيان بار در كشاورزي هميشه تا رسيدن به آستانه ي اقتصادي از مبارزه خودداري مي شود . مفهوم آستانه ي اقتصادي اينست كه وسعت عمليات مبارزه نبايد به حدي باشد كه هزينه آن برابر ميزان خسارت باشد به عبارت ديگر در صورتي كه خسارت عوامل زيان آور بيش از هزينه مبارزه با آن ها باشد اقدام به كنترل و مبارزه مي شود و اين مفهوم در مورد علف هاي هرزي كه به آهستگي پراكنده مي شوند و پس از رشد يافتن كاملا مستقر مي گردند مصداق ندارد . آستانه ي اقتصادي يك علف هرز تازه وارد به مزرعه از موقعي آغاز مي شود كه توليد بذر كند . هرچند خسارت يك علف هرز نسبت به مجموع گياه زراعي ممكن است چشمگير نباشد اما ضرر نسل هاي بعدي آن و هزينه ي مبارزه با آن ها بسيار زياد خواهد بود . قبل از اينكه يك بوته ي علف هرز به بذر بنشيند بايد آن را از بين برد ؛ يعني هم خود علف هرز و هم اندام هاي زايشي آن بايد كاملا نابود و در واقع محل را از وجود آن پاك كرد . اين عمل خصوصا در مواردي كه آلودگي تازه صورت گرفته و يا نوع مخصوصي از علف هرز در مزرعه يافت شده باشد قابل توصيه است هر چند هزينه ي آن هم خيلي بالا باشد .

3- كنترل "Control" : كنترل يا مبارزه يعني عملي كه در نتيجه ي آن مشكلات و زيان هاي ناشي از وجود علف هاي هرز كاهش يابد . مبارزه با علف هاي هرز را در بيشتر موارد مي توان عملي ترين و منطقي ترين راه علاج دانست . علف هاي هرز اغلب در چنان سطح وسيعي پراكنده مي شوند كه ريشه كن كردن آن ها ممكن نيست ولي در مقابل ،‌كنترل آن ها امكان پذير است ؛ يعني زيان آن ها را به حداقل برسانيم . كنترل علف هاي هرز شامل روش هاي مكانيكي ، زراعي ، شيميايي و بيولوژيكي است . با توجه به اينكه گياهان هرز مقاومت بيشتري دارند، براي اينكه كنترل آنها مؤثر واقع شود ،‌ بايد از كليه ي روش هاي موجود به صورت تلفيقي استفاده كرد ، ‌به همين دليل هزينه ي كنترل علف هاي هرز بالاست ولي در عوض محصول مزارع به نسبت قابل توجهي در بعضي موارد تا 50 درصد افزايش مي يابد . جهت موفقيت در اجراي عمليات كنترل بايستي موارد زير را در نظر داشته باشيم :‌

الف ) راه هاي انتشار علف هاي هرز را بدانيم .

ب)‌ از ورود علف هاي هرز به مرحله ي گلدهي و دانه بندي جلوگيري كنيم .

ج) از توسعه و گسترش علف هاي هرز چند ساله كه از طريق رويشي تكثير پيدا مي كنند جلوگيري كنيم .


1- كنترل فيزيكي يا مكانيكي " Physical or mechanical control" :

كنترل مكانيكي قديمي ترين و پر طرفدارترين روش كنترل علف هاي هرز محسوب مي شود و قدمت آن با كشاورزي برابر است .

الف ) شخم " Tillage " :‌ مهمترين هدف شخم در كشاورزي مدرن كنترل علف هاي هرز است كه از دو طريق زير حاصل مي شود:

1- قطع كردن و زير خاك كردن اندام ها

2- آوردن بذر علف هاي هرز به سطح خاك كه بعد از جوانه زني مي توانند توسط شخم ثانويه كنترل شوند .

شخم زدن ريشه ي علف هاي هرز را از خاك خارج مي سازد ، اندام هاي گياهي را مي برد يا تكه تكه مي كند كه در نتيجه خشك مي شوند . علف ها را در عمق خاك دفن مي كند كه بواسطه نداشتن ذخاير كافي قادر به رشد مجدد نخواهند بود . اگر علف هرز يكساله ،‌دو ساله يا چند ساله در مراحل رشد اوليه باشد ، ‌بهترين زمان براي از بين بردن آن ها هنگامي است كه هنوز جوان هستند و به خوبي در زمين مستقر نشده اند . شخم زدن همچنين قسمت هوايي گياهان چند ساله ي خزنده را از بين مي برد. اگر سطح خاك خشك باشد اين كار نتيجه ي بهتري خواهد داشت زيرا اندام هاي بريده شده رطوبت خود را زودتر از دست مي دهند . اگر خاك به اندازه ي كافي خشك باشد امكان از بين رفتن علف هاي هرز سمج نيز وجود دارد ولي اگر خاك مرطوب باشد يا بلافاصله پس از شخم زدن باران ببارد ممكن است علف هاي هرز دوباره زنده شوند . گياهان هرز چند ساله ي خزنده كه با ريزوم و ريشه هاي خزنده توليد مثل مي كنند يا گياهان يكساله اي كه ريشه ي سالم داشته يا قدرت توليد ريشه ي نابجا داشته باشند مي توانند در چنين شرايطي مجددا تثبيت گردند . شخم زدن زمين باعث ريخته شدن خاك روي علف هاي هرز و پوشاندن آن ها مي شود . پوشيده شدن گياهان با خاك سبب خفه شدن مريستم هاي حساس ،‌كاهش جذب نور و تبادلات گازي مي شود و در نتيجه فتوسنتز متوقف مي گردد اما در مورد بذر اين موضوع مصداق ندارد . خاك ريخته شده روي بذر باعث افزايش مقاومت و بقاي آن مي شود . در نتيجه ي شخم زدن زمين اندام هاي هوايي علف هاي هرز چند ساله به خصوص اگر چند روزي از جوانه زدن آن ها بيشتر نگذشته باشد از بين مي روند . فشاري كه براي توليد ساقه هاي جديد براي اندام هاي زير زميني وارد مي شود باعث خواهد شد ذخاير غذايي آنها بتدريج تمام شود و در صورتي كه شخم زدن زمين تكرار شود از ذخاير كربوهيدرات در اندام هاي زير زميني گياه نيز كاسته مي شود .





ادوات و ابزار معمول براي زير ورو كردن خاك يا شخم اوليه :

1- گاو آهن برگردان دار : كه خاك را مي برد ،‌بلند كرده و پس از برگردان ،‌خرد مي كند ، بدين ترتيب بقاياي گياهي با خاك پوشيده مي شود.

2- گاو آهن بشقابي :‌اين وسيله خاك را كمتر بر مي گرداند و بقاياي گياهي بيشتري را در سطح زمين باقي مي گذارد . در زمين هايي كه در آن ها ساقه هاي خشبي گياهان مستقر شده اند كارايي گاو آهن بشقابي بيشتر است .

3- گاو آهن قلمي : با گاو آهن پنجه غازي و كولتيواتور شباهت زيادي دارد . هر قلم 5 تا 10 سانتيمتر پهنا دارد . نتيجه ي كار آن ها بريدن و نرم كردن خاك است نه برگردان آن . با استفاده از اين نوع گاو آهن قسمت بيشتري از بقاياي گياهي در سطح خاك باقي مي ماند .

4- گاو آهن پنجه غازي : معمولا در زمين هايي كه بقاياي گياهي زيادي وجود داشته باشند و بخواهند آن ها را در سطح زمين باقي بگذارند از اين گاو آهن استفاده مي كنند . در زمين هايي كه خطر فرسايش بادي و محدوديت آب وجود دارد براي شخم اوليه از گاو آهن پنجه غازي استفاده مي شود كه ضمن باقي گذاشتن بقاياي گياهي ،علف هاي هرز را نيز كنترل خواهد كرد .

ب) وجين كردن (‌كندن ) "Weeding " :‌ وجين ساده ترين و قديمي ترين روشي بود كه انسان توسط آن به كنترل علف هاي هرز پرداخت . مؤثرترين و دقيق ترين روش كنترل علف هاي هرز يكساله و دوساله در كشاورزي فشرده و سطح كم ،‌وجين دستي آن ها در بين رديف هاي كاشت توسط بيلچه و بيل و در مرحله ي قبل از توليد دانه است ولي در مورد علف هاي هرز چند ساله چون قسمتي از اندام هاي زير زميني در خاك باقي مانده و از آن ها پايه هاي جديد ظاهر مي شوند بايستي عمل وجين در دو يا سه نوبت و بفاصله 15 تا 20 روز از هم تكرار گردد .

ادوات وجين :

1- ادوات دستي : بيل ،‌بيلچه ، فوكا

2- ادوات موتوري : كولتيواتور ،‌روتيواتور ، هرس داندانه فنري

يكي از مهمترين دلايل كشت رديفي گياهان زراعي سهولت اجراي عمليات داشت نظير كولتيواتور زني است كه يك روش مفيد و عملي براي كنترل علف هاي هرز بين رديف ها در مزارع و باغات و اراضي تحت آيش بشمار مي رود . در ساختمان كولتيواتور دو نوع تيغه يكي پنجه غازي و ديگري قلمي (‌چيزلي ) وجود دارد . در ساختمان هر دو نوع كولتيواتور فنرهايي تعبيه شده كه از شكستگي تيغه ها در برابر موانع خاك جلوگيري مي كنند و در صورت استهلاك مي توان تيغه ها را تميز نمود .

كولتيواتور هاي قلمي به عنوان يكي از بهترين و مناسبترين دستگاه ها جهت كنترل علف هاي هرز در پاييز و فصل آيش كاربرد دارند و بدليل سطح تماس كمتر با خاك در عمق بيشتر نفوذ كرده و وظيفه ي سست كردن خاك در اعماق پايينتر و از بين بردن علف هاي هرز با ريشه هاي عميق را بعهده دارند . كولتيواتورهاي پنجه غازي معمولا در فصل بهار و بين رديف هاي كاشت براي كنترل علف هاي هرز تازه رسته و جوان و با ريشه دواني كم بكار مي روند .

دستگاه روتيواتور داراي پره هايي است كه حول محوري چرخش داسته و نوك پره ها تقريبا بصورت عمودي وارد خاك مي شوند و علف هاي هرز را بيرون مي كشند . بهترين نتيجه از روتيواتور زني زماني حاصل مي شود كه علف هاي هرز حداقل 5 سانتيمتر ارتفاع داشته باشند و ضروري است كه بعد از روتيواتور زني به روش هاي مختلف نظير هرس زني در سطوح بزرگ و استفاده از شن كش در سطوح كوچك بقاياي علف هاي هرز را جمع آوري نمود . از اين دستگاه در سله شكني هم استفاده مي شود .

ج) چيدن ( درو كردن ) "Moving" :

يكي از روش هاي ابتدايي مديريت علف هاي هرز چيدن اندام هاي هوايي آنهاست كه امروزه نيز در سطوح كوچك انجام مي گيرد ولي در سطوح بزرگ از نظر اقتصادي مقرون به صرفه نمي باشد . در مواقعي كه علف كاملا مزرعه را پوشانده است بخصوص در باغ ها ،‌كنار مزارع ،‌روي پشته ي نهرها و در چمنزارها مي توان با دست يا ماشين آلات مختلف علف هاي هرز را فبل از گل دادن چيد تا بدين وسيله از توليد بذر آن ها جلوگيري شود . چيدن در مورد اغلب علف هاي هرز يكساله تاثير قطعي داشته و براي كنترل علف هاي هرز دو ساله بايستي در سال دوم نسبت به اين كار اقدام نمود . براي كنترل علف هاي هرز چند ساله معمولا از اين روش استفاده نمي شود زيرا به دليل تكرار اين عمل هزينه ي‌ آن زياد مي شود . هدف از چيدن مكرر علف هاي هرز چند ساله جلوگيري از ادامه ي سنتز مواد غذايي در برگ ها ،‌تسريع در مصرف مواد غذايي ذخيره اي در اندام هاي زير زميني و قراردادن گياه در گرسنگي و در نهايت از بين بردن علف هاي هرز است . به عبارت ديگر چيدن مكرر اندام هاي هوايي موجب به تحليل رفتن مواد ذخيره اي اندام هاي زير زميني گرديده و گياه از بين خواهد رفت . اين عمل اصطلاحا گرسنگي اجباري مي شود .

د) سوزاندن "Firing" :‌

سوزاندن معمولا در مورد علف هاي هرزي كه در زمين هاي آيش و بدون زراعت وجود دارند انجام مي گيرد . علاوه بر گياهاني كه بر اثر آتش مي سوزند گرماي زياد باعث كشته شدن بذر علف هاي هرز ،‌ حشرات و قارچ ها نيز مي شود ؛ اين عمل بوسيله ي شعله افكن و يا توسط آب گرم ( 50 درجه سانتيگراد )‌ انجام مي شود .

سوزاندن علف هاي هرز اطراف مزارع ،‌بستر نهرها ،‌ اراضي بلا مصرف و كنار جاده ها وسيله ي مؤثري در مبارزه با علف هاي هرز به شمار مي آيد . بيشترين استفاده از اين روش در مورد مزرعه ي پنبه اعمال مي شود . پنبه ساقه هاي چوبي و سخت دارد ، با شعله افكني در فاصله ي رديف ها و زير بوته هاي آن علف هاي هرز كوچك مي سوزند .

معايب كنترل مكانيكي :

1- ادواتي مانند گاو آهن برگردان دار با از بين بردن پوشش گياهي و سست كردن لايه سطحي خاك ، فرسايش آبي و بادي را به خصوص در زمين هاي شيبدار افزايش مي دهند .

2- بديليل بهبود تهويه خاك و تجزيه مواد آلي تلفات ماده آلي خاك افزايش مي يابد .

3- كولتيواتور زني ممكن است باعث قطع ريشه هاي سطحي برخي گياهان زراعي نظير ذرت و ذرت خوشه اي كه در عمق 10 سانتيمتري خاك فعاليت مي كنند شود .

4- اجراي روش هاي مكانيكي ممكن است با تكه تكه كردن اندام هاي زير زميني علف هاي هرز چند ساله آن ها را در مكان هاي جديد استقرار دهد .

2- كنترل زراعي "Cultural control" :

آسانترين و ارزانترين روش مديريت علف هاي هرز محسوب مي شود . در كنترل زراعي علف هاي هرز از مديريت زراعي و رقابت استفاده به عمل مي آيد و مهمترين روش هاي آن عبارتند از :

الف )‌ آيش "Fallowing" :‌ نكاشت گذاشتن زمين براي يك مدت معين را آيش مي نامند . مفهوم آيش رها سازي زمين نيست تا علف هاي هرز در آن بذر توليد كنند بلكه بايستي توجه نمود كه در فصل آيش از طريق خراش دادن سطحي خاك توسط كولتيواتور قلمي و كاربرد علف كش ها نسبت به كنترل علف هاي هرز اقدام نمود .
ب)‌تناوب زراعي "Rotation" :‌ توالي كشت زراعت هاي مختلف در يك مزرعه و يا تعويض نوع كشت در يك قطعه زمين در فصول متوالي را تناوب زراعي مي نامند . هر نوع زراعتي اعم از رديفي و يا غير رديفي توسط علف هاي هرز خاصي كه بتوانند همان شرايط زراعي گياهان اصلي را تحمل نمايند مورد هجوم قرار مي گيرد به عنوان مثال تاج خروس ،‌سلمه تره ، توق و گونه هاي مختلف ارزن وحشي بيشتر در زراعت هاي تابستانه مانند ذرت و چغندر قند يافت مي شود . در حالي كه ارقام خردل ،‌يولاف وحشي ،‌سير وحشي و گل گندم بيشتر در غلات پاييزه مي رويند
دسته بندی :


 

آخرین مطالب

» پروردگار ( پنجشنبه یکم فروردین 1392 )
» هفتمین همایش یافته های پژوهشی کشاورزی ( پنجشنبه بیست و یکم فروردین 1393 )
» عید نوروز ( پنجشنبه بیست و نهم اسفند 1392 )
» سیزدهمین کنگره زراعت و اصلاح نباتات ( پنجشنبه نوزدهم دی 1392 )
» بیولوژی علف هرز پیچک صحرایی ( جمعه نوزدهم آبان 1391 )
» مدیریت غیر شیمیایی علف های هرز ( جمعه نوزدهم آبان 1391 )
» کنترل بیولوژیک علف های هرز ( یکشنبه هشتم مرداد 1391 )
» پیش بینی الگوی جوانه زنی علف های هرز ( جمعه شانزدهم تیر 1391 )
» اطلس شناسایی علف های هرز ( پنجشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1391 )
» پاورپوینت باقیمانده علف کش در خاکهای زراعی ( پنجشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1391 )
» بیولوژی علف هرز توق وپنجه مرغی ( پنجشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1391 )
» اثرات گیاهان معطر به عنوان کود سبز بر روی علف های هرز ( دوشنبه بیست و پنجم اردیبهشت 1391 )